آزمون و امتحان

در اكثر كتابهاي حوزه مديريت آموزشي و تعليم و تربيت، هدف از برگزاري آزمون و ارزشيابي را آگاهي از ميزان يادگيري فراگيران عنوان كرده اند.ارزشيابي يعني اندازه گيري و قضاوت در مورد كيفيت يادگيري دانشجو ويا دانش آموز.براي تشخيص ميزان پيشرفت درسي فراگيران ،ابزاري به نام آزمون و يا آنچنان كه در بين عوام مصطلح است امتحان ساخته شده است.آزمون ابزار سنجش ميزان يادگيري است و نه هدف سيستمهاي آموزشي.

ارزشيابي خود به سه دسته تشخيصي،تكويني،و پاياني يا تجمعي تقسيم مي شود.

آنچه كه در اكثر سيستمهاي آموزشي ايران ديده مي شود تنها نوع ارشيابي پاياني و آخر ترم و سال تحصيلي است كه تنها به سنجش محفوظات و اطلاعات فراگيران مي پردازد و ابزار مناسبي براي تشخيص ميزان تغيير رفتار و يادگيري فراگيران نيست.

با ملاحظه حال و احوال امروز مدارس و دانشگاههاي ايراني مشاهده مي شود كه از ابتداي ترم و يا سال تحصيلي معلم و يا استاد براي امتحان آخر ترم خط و نشان كشيده و برنامه تدريس و جزوه و كلاس با هدف سپري نمودن امتحان طراحي شده و امتحان به عنوان هدف در مي آيد.

بنجامين بلوم براي يادگيري و آموزش سه سطح :شناختي يا دانش،عاطفي و يا نگرش و رواني –حركتي يا رفتار و عمل و مهارت تعيين كرده است.اگر كلاسهاي درس محلي براي انتقال دانش و اطلاعات خشك به فراگيران باشد لاجرم روش ارزشيابي هم به سمت آزمونهاي كتبي چهار جوابي و يا تشريحي سوق مي يابد.آزمونهاي پايان ترم موسسات آموزشي اكثرا از اين جنس هستند كه صرفا محفوظات را مي سنجد و در اندك زماني به فراموشي سپرده مي شود.

اگر كلاسهاي درس محلي براي تغيير نگرش و يا ايجاد مهارت باشد،آزمونها مي تواند از جنس آزمونهاي ميان ترم و يا مرحله ايي باشد تا ايرادهاي يادگيري فراگيران مشخص شود ودر نتيجه تا ترم به اتمام نرسيده مي توان در جهت رفع نقائص يادگيري اهتمام ورزند.

آزمونهاي در حين آموزش مي تواند از جنس سوال و وجواب كتبي نبوده بلكه مواردي از قبيل زير باشد:

تهيه مقاله-ارائه مقاله-انجام آزمايش-كاردر كارگاه و يا زمين-سخنراني و ايفاي نقش فراگيران-شركت در مباحثات كلاس-حل مسئله-نمايش و تحليل فيلم و داستان-و...

همانگونه كه ملاحظه مي كنيد معلم براي تشخيص ميزان يادگيري و پيشرفت درسي فراگير راههاي زيادي به غير از امتحان خسته كننده پايان ترم دارد.با استفاده از ابزارهاي فوق، اضطراب امتحان و نيز حفظ طوطي وار شب امتحان محو شده و كلاس درس به محيطي آزمايشگاهي و كارگاهي تبديل مي شود.

چه در روش برگزاري امتحان پايان ترم و چه در ارزشيابي تكويني، آخر كار اين معلم و يا استاد است كه بايد در مورد پيشرفت فراگير قضاوت كرده و نمره بدهد پس چه بهتر از اول كار، اين اختيار و مسئوليت به وي سپرده شده و اين همه تشكيلات عريض و طويل برگزاري امتحان و ثبت نمرات و برگه ها جمع شوند.با اين كار هم در مخارج بيهوده موسسات آموزشي صرفه جويي شده و هم كيفيت آموزش بهبود مي يابد.

نويسنده ياد داشت:بابك